Dwór w Śledziejowicach został wzniesiony w 1823 roku przez Józefa i Teklę Zdzieńskich. Aby lepiej zrozumieć jego historię, warto przywołać okoliczności powstania tej rezydencji. Rodzina Zdzieńskich stała się właścicielem majątku w sąsiednim Kokotowie w 1800 roku, po zakupie dóbr od Józefa Maksymiliana Ossolińskiego. Ze względu na położenie miejscowości na trasie między Niepołomicami a Krakowem, przez którą często przemieszczały się wojska, właściciele postanowili przenieść się do pobliskich Śledziejowic.
Dwór wzniesiono w stylu późnoklasycystycznym jako parterowy, drewniany i tynkowany budynek na planie prostokąta, z piwnicami. Od strony podjazdu wyróżniał go czterokolumnowy portyk, natomiast od strony ogrodu trójboczny ryzalit. Wnętrze zaprojektowano w układzie symetrycznym. Na osi ogrodowej znajdował się salon o ściętych narożach, którego sufit zdobiła stiukowa rozeta. Budynek pokrywał dach czterospadowy z dymnikami. Ściany wykonano w konstrukcji zrębowej, sklepienia były ceglane, stropy i więźba dachowa drewniane, a pokrycie dachu stanowiła blacha. Kubatura dworu wynosiła około 1500 m³. Budynek posiadał jedną kondygnację, 16 izb mieszkalnych, 5 pomieszczeń gospodarczych oraz 12 piwnic. Wyposażenie obejmowało zarówno przedmioty codziennego użytku, jak i elementy dekoracyjne. Wśród nich znajdowały się obrazy, głównie o tematyce religijnej, portrety rodzinne oraz przedstawienia ważnych wydarzeń z historii Polski, a także meble, broń, pamiątki rodowe i bogata biblioteka. Z czasem kolekcję wzbogacono o dzieła Jana Matejki, Aleksandra Kotsisa i Artura Grottgera.
Po śmierci małżeństwa Zdzieńskich, Tekla zmarła w 1824 roku, a Józef około 1830 roku, cały majątek przeszedł w ręce brata Tekli, Kajetana Niedzielskiego. Za jego czasów wyposażenie dworu zostało znacznie wzbogacone, głównie o powiększającą się kolekcję dzieł sztuki, w tym obrazów.
Znaczące zniszczenia przyniosła rabacja galicyjska w 1846 roku. W jej trakcie spalono dach, a wnętrza dworu zostały splądrowane i zdewastowane. Z bogatych zbiorów ocalała jedynie niewielka część starodruków, natomiast cała kolekcja obrazów uległa rozproszeniu lub zniszczeniu. Odbudowa i przebudowa rezydencji, prowadzona pod nadzorem Erazma Niedzielskiego, syna Kajetana, trwała kilka miesięcy. W tym czasie odnowiono również otoczenie dworu, w tym zabudowania gospodarcze.
Dwór w Śledziejowicach dwukrotnie odwiedził Artur Grottger, przebywając w nim w latach 1855 i 1865. Rezydencja została uwieczniona na jego obrazie „Byk holenderski”. Artysta namalował również dzieło „Sprzedaż konia w Śledziejowicach”, które obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. W 1863 roku w dworze gościli uczestnicy powstania styczniowego, między innymi żołnierze oddziałów generałów Mariana Langiewicza i Antoniego Jezierskiego. Ich pobyt potwierdzają wpisy pozostawione w księdze pamiątkowej. Rezydencję odwiedzały także wybitni malarze, Jacek Malczewski oraz Leon Wyczółkowski.
Fasada dworu w Śledziejowicach w 1928 roku, źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe
Po II wojnie światowej, z inicjatywy Jerzego Waldorffa, dwór został przekształcony w dom letniskowy dla pracowników tygodnika „Przekrój”. Majątek pozostawał w rękach rodziny Niedzielskich do 1947 roku, kiedy to został przejęty przez Skarb Państwa. W 1959 roku obiekt użytkowała Spółdzielnia Ogrodnicza Ziemi Krakowskiej – Gospodarstwo Pomocnicze w Śledziejowicach. Zgodnie z kartami zielonymi z lat 1959 i 1965 dwór znajdował się w dobrym stanie technicznym.
W kolejnych latach budynek pełnił różnorodne funkcje. Mieściły się w nim między innymi przedszkole, siedziba gminnej spółdzielni oraz biura i mieszkania pracowników spółdzielni przetwórstwa owocowo-warzywnego. W styczniu 1972 roku dwór wraz z otaczającym go parkiem został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa krakowskiego (małopolskiego). Mimo obowiązującej prawnej ochronie konserwatorskiej, obiekt stopniowo popadał w ruinę aż do 1987 roku, kiedy trafił w ręce nowego właściciela, który przeprowadził jego gruntowną renowację. Obecnie, obiekt pozostaje własnością prywatną.
Dwór otacza siedmiohektarowy park krajobrazowy w stylu angielskim, założony na przełomie XVIII i XIX wieku. Rośnie w nim wiele cennych okazów rodzimych i egzotycznych gatunków drzew. Szczególną uwagę zwraca grupa dębów, wśród których najstarszy liczy około 600 lat. W parku znajdują się również rzadkie gatunki obce, takie jak ponad 250-letni cypryśnik błotnisty oraz jedna z najstarszych w Europie magnolii drzewiastych odmiany kandelabrowej.
Właściciel dworu w Śledziejowicach, Stanisław Niedzielski w parku, w tle fragment dworu, 1931, źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe
W skład zespołu dworskiego wchodzą także budynki gospodarcze otaczające rezydencję. Zostały one wpisane do rejestru zabytków we wrześniu 1988 roku. Do zespołu należą stajnia z pierwszej połowy XIX wieku, oficyna boczna pochodząca z tego samego okresu oraz stodoła.
Bibliografia
Białek J., Skarby z małego dworku trafiły do muzeum, 01.04.2017, https://dziennikpolski24.pl/skarby-z-malego-dworku-trafily-do-muzeum/ar/11942069 [dostęp: 14.09.2026].
historycy.org, Historia i zabytki pow. wielickiego, https://www.historycy.org/index.php?showtopic=101413 [dostęp: 15.09.2026].
polskiezabytki.pl, Śledziejowice, https://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/3057/Sledziejowice/ [dostęp: 14.09.2026].
Skorupska-Szarlej J., Polskie malarstwo i grafika w zbiorach Niedzielskich w Śledziejowicach, [w:] Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce, t. 28, 2012, s. 171-188.
zabytek.pl, Dwór, https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-261965 [dostęp: 15.09.2026].
