12 września w Lublinie odbył się Dzień Akademicki II Kongresu „Stary Dom w Remoncie”, poświęcony ochronie, konserwacji i właściwemu użytkowaniu historycznej architektury drewnianej.
Program otworzył dr Dariusz Kopciowski, Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków, prezentując wybrane realizacje dotyczące drewnianego dziedzictwa województwa lubelskiego. W swoim wystąpieniu przywołał również historię pounickiego kościoła w Bezwoli. A jest to dla mnie szczególne bliskie miejsce. Podczas prac remontowych odkryto wyjątkowe cenne polichromie, po przeprowadzonych pracach konserwatorskich 26 września 1995 roku nad ranem wybuchł pożar, który strawił zabytkowy kościół i bezcenne polichromie. Staraniem mieszkańców i księdza proboszcza udało się odbudować kościół , za co ks. Czesław Andrzejuk otrzymał Laur Konserwatora.
Dr hab. Monika Bogdanowska zwróciła uwagę na znaczenie remontowania i ponownego wykorzystywania istniejących budynków. Szczególnie mocno wybrzmiała kwestia energii już „wbudowanej” w obiekt oraz środowiskowego kosztu wyburzenia i zastępowania starej zabudowy nową.
Dr hab. Natalia Przesmycka i dr Bartłomiej Kwiatkowski pokazali skalę zanikania tradycyjnej architektury mieszkaniowej Lubelszczyzny. Ważnym wnioskiem było to, że wraz z pojedynczymi domami tracimy również cały historyczny system przestrzenny: rytm zabudowy, relację domu z drogą, podwórzem, ogrodem i zabudowaniami gospodarczymi. Ochrony wymagają więc nie tylko wyjątkowe „perełki”, ale także typowe domy dokumentujące lokalne rzemiosło i krajobraz.
Bardzo interesujący był przykład „Hrubieszowskiego Domu z Klimatem”, przedstawiony przez dr Izabelę Syktę. Projekt, inspirowany miejscową tradycją oraz dziedzictwem prof. Wiktora Zina, pokazuje, że ochrona dziedzictwa może stać się punktem wyjścia do współczesnego projektowania zakorzenionego w genius loci.
W dalszej części kongresu mgr inż. Andrzej Jurecki mówił o zabezpieczeniu ogniowym drewna i zachowaniu konstrukcji podczas pożaru. W tym kontekście przywołano również niedawny pożar kościoła w sanockim skansenie – bolesne przypomnienie, że konserwacji drewnianych zabytków muszą towarzyszyć skuteczne zabezpieczenia przeciwpożarowe.
Mgr inż. arch. Krystian Patyna przedstawił możliwości współczesnego wykorzystania tradycyjnych materiałów naturalnych – drewna, konopi, słomy, gliny czy wapna – natomiast mgr inż. Agnieszka Mielnik omówiła biologiczne przyczyny niszczenia drewna, podkreślając znaczenie wilgotności i właściwej diagnostyki przed rozpoczęciem prac.
Kongres przypomniał bardzo ważną zasadę ochrony dziedzictwa: zanim podejmiemy decyzję o rozbiórce lub daleko idącej przebudowie starego obiektu, należy najpierw rozpoznać jego wartość, konstrukcję, stan zachowania i lokalny kontekst.
To szczególnie ważne wobec szybko zanikającego zasobu tradycyjnej zabudowy drewnianej Lubelszczyzny.
